Ünlü Matematikçiler
Archimedes portresi
Matematikçi & Fizikçi & Mucit
Arşimet
Archimedes

Antik çağın en büyük bilim insanı. İntegral hesabının 1800 yıl önceki öncüsü, kaldırma kuvvetinin keşfedicisi ve "Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım" diyen mühendis-matematikçi.

F = ρ · g · V Arşimet İlkesi
Kaldırma Kuvveti
"Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım." — Archimedes
~M.Ö. 287 Sirakuza
~M.Ö. 250 İskenderiye
M.Ö. 214–212 Sirakuza Savunması
~M.Ö. 212 Vefat
96
π için kullandığı çokgenin kenar sayısı
~1800
İntegral fikirlerinin Newton'dan önceki yıl sayısı
2/3
Kürenin silindirine oranı — mezar taşındaki formül
10⁶³
Evreni dolduran kum tanesi tahmini (Kum Sayacı)
Archimedes Sirakuza'da
01 — Yaşamı
Sirakuza'nın Efsanevi Dahisi

Archimedes, M.Ö. yaklaşık 287'de bugünkü Sicilya'daki Sirakuza'da doğdu. Babası Pheidias bir astronomdu; bu, Archimedes'in erken yaşta bilime yönelmesini kolaylaştırdı. Muhtemelen İskenderiye'de Euclid'in öğrencilerinden ders aldıktan sonra Sirakuza'ya döndü ve ömrünün geri kalanını orada geçirdi.

Kral II. Hiero ile yakın ilişkisi, hem bilimsel çalışmalarına özgürlük hem de pratik mühendislik problemleri sağladı. Kraliyet taç sahtekarlığı iddiasını banyo küvetinde çözüme kavuşturduğu an attığı "Eureka!" (Buldum!) çığlığı, tarihsel doğruluğu tartışmalı olsa da bilim tarihinin en ünlü anekdotu hâline geldi.

M.Ö. 212'de Roma generali Marcellus'un Sirakuza kuşatması sırasında öldürüldü. Yaşını soran bir askeri görmezden gelen Archimedes'in son sözlerinin "Çemberlerimi bozma!" olduğu rivayet edilir.

yaşam
Archimedes'in matematiksel keşifleri
02 — Matematik
İntegralin 1800 Yıl Önceki Öncüsü

Archimedes, "yorgunluk yöntemi" (method of exhaustion) adı verilen teknikle eğri sınırlı alanları ve hacimleri hesapladı; bu yaklaşım, Newton ve Leibniz'in integral hesabının doğrudan atası sayılır.

π
Pi sayısı
96 kenarlı çokgenle 3 10/71 < π < 3 1/7 sınırlarını hesapladı.
Yorgunluk Yöntemi
Parabolik kesim alanını sonsuz toplamla hesapladı; modern integralin öncüsü.
Küre & Silindir
Kürenin hacmi silindirisinin 2/3'üdür — mezar taşına kazıttığı formül.
Geometrik Seriler
∑(1/4)ⁿ = 4/3 ile parabolik alan: (4/3) × üçgen alanı.
🌀
Arşimet Sarmalı
r = aθ sarmalının teğet ve alanını tanımladı.
N
Kum Sayacı
Evreni dolduran kum miktarını hesaplamak için büyük sayı sistemi kurdu.
matematik
Archimedes'in fizik ve mühendislik icatları
03 — Fizik & Mühendislik
Kaldırma Kuvveti, Kaldıraç ve Savaş Makineleri

Arşimet İlkesi: Bir sıvıya daldırılan cisim, yerinden ettiği sıvının ağırlığına eşit bir kaldırma kuvveti kazanır. Bu buluş hidrostatik bilimini doğurdu ve bugün hâlâ gemi, denizaltı ve balon tasarımının temelini oluşturur.

Kaldıraç Yasası: "Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım" sözüyle özetlenen kaldıraç yasasını matematiksel olarak formüle etti; denge ve tork kavramlarını sistematik hâle getirdi.

Arşimet Vidası: Dönen sarmal mekanizmasıyla suyu alçaktan yükseğe taşıyan bu aygıt, tarihte en yaygın kullanılan sulama aracı oldu; günümüzde hâlâ bazı bölgelerde kullanılmaktadır.

Sirakuza Savunması: Kaldıraçlı vinçler, catapult sistemleri ve olası bir "ısı ışını" (aynalarla güneş ışığını odaklama) düzeneğiyle Roma filosunu haftalarca durdurdu. Plutarch, Roma askerlerinin bir ipin veya tahta parçasının görünmesiyle dahi panik geçirdiğini yazar.

fizik & mühendislik
Archimedes Palimpsesti ve mirası
04 — Miras
Palimpsest'ten Gelen Sır

Archimedes'in eserleri, M.S. 10. yüzyılda Bizanslı bir bilgin tarafından kopyalandı; ancak bu kopya, 13. yüzyılda keşiş tarafından silinerek üzerine dua kitabı yazıldı (palimpsest). 1906'da Heiberg bu silinmiş yazıları fark etti; 1998'de müzayedede satılan el yazması, 2000'li yıllarda X-ışını floresans teknolojisiyle okunabildi.

Palimpsest'te bulunan Yöntem adlı eser, Archimedes'in matematiksel düşünce sürecini açıkladığı tek metin olması bakımından paha biçilmezdir. Archimedes, burada sonsuz küçük bölümlerle alan hesabını sezgisel olarak nasıl kurduğunu anlatır; bu, Newton'dan 1800 yıl önce yazılmış bir integral taslağıdır.

Cicero, Sirakuza'da görev yaparken çalılıklarla örtülmüş Archimedes'in mezarını bulduğunu ve üzerindeki küre-silindir figürünü tanıdığını yazar. Gauss, Newton ve Leibniz Archimedes'i tarihinin üç büyük matematikçisinden biri olarak sayardı.

  • Küre ve Silindir Üzerine
  • Yorgunluk Yöntemi (Yöntem)
  • Paraboloid'in Kuadratürü
  • Kum Sayacı (Psammites)
  • Düzlemlerin Dengesi Üzerine
  • Yüzen Cisimler Üzerine
miras