Ünlü Matematikçiler
Euclid portresi
Matematikçi & Geometri Kurucusu
Öklid
Euclid

M.Ö. yaklaşık 300'de İskenderiye'de yaşayan Euclid, aksiyomatik matematiğin temelini attı. Tarihin en çok okunan matematik kitabı Elementler'in yazarıdır; 2000 yılı aşkın süredir geometri onun adıyla anılır.

Herhangi iki nokta,
bir doğru parçasıyla birleştirilebilir.
Euclid'in
1. Postulatı
"Geometride krala özel bir yol yoktur." — Euclid (Kral Ptolemaios'a)
~M.Ö. 325 Doğum
~M.Ö. 300 İskenderiye
~M.Ö. 300 Elementler
~M.Ö. 265 Vefat
13
Elementler'in kitap sayısı
465
Elementler'deki önerme sayısı
5
Temel postulat (aksiyom)
2000+
Yıl boyunca ders kitabı olarak kullanıldı
Euclid İskenderiye'de
01 — Yaşamı
İskenderiye'nin Sessiz Dehası

Euclid hakkında bilinenler şaşırtıcı derecede azdır. M.Ö. yaklaşık 325 yılında doğduğu, M.Ö. 300 civarında İskenderiye'de Büyük İskender'in kurduğu ünlü Museion'da ders verdiği ve M.Ö. 265 dolaylarında hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir. Atina'da Platon'un Akademi geleneğinde eğitim aldığı düşünülür.

Hayatı hakkında aktarılan iki anekdot dikkat çekicidir: Kral I. Ptolemaios ona geometriyi öğrenmenin daha kolay bir yolunu sorunca "Geometride krala özel bir yol yoktur" demiş; geometrinin ne işe yarayacağını soran bir öğrencisine ise bir köleye para vermesini söyleyerek "Öğrendiklerinden kazanç sağlamak isteyenlere" nitelendirmesiyle yanıt vermiştir.

yaşam
Elementler kitabı
02 — Elementler
Tarihin En Etkili Matematik Kitabı

Stoikheîa (Elementler), 13 kitap ve 465 önermeden oluşur. Yalnızca 5 postulat ve 5 ortak kavramdan (aksiyom) yola çıkarak tüm Öklid geometrisini mantıksal bir zincirle inşa eder. Matbaanın icadından bu yana İncil'den sonra en çok basılan kitap olduğu ileri sürülür.

I Herhangi iki nokta bir doğru parçasıyla birleştirilebilir.
II Her doğru parçası bir doğru üzerinde sınırsız uzatılabilir.
III Herhangi bir merkez ve yarıçapla çember çizilebilir.
IV Tüm dik açılar birbirine eşittir.
V Bir doğru, iki doğruyu kesiyorsa iç açıların toplamı 180°'den küçük olan tarafta kesişirler. (Paralel Postulatı)
elementler
Euclid'in diğer matematiksel katkıları
03 — Keşifler
Sayı Teorisi, Algoritma ve Katı Cisimler

Öklid Algoritması: İki sayının en büyük ortak bölenini bulmak için geliştirdiği yöntem (GCD), bilgisayar bilimine kadar ulaşan tarihin en eski ve en etkili algoritmalarından biridir.

Asal Sayıların Sonsuzluğu: Elementler'in IX. kitabında asal sayıların sonsuz olduğunu zarif bir çelişkiyle ispatlayan Euclid, bu ispatı 2300 yıldır tazeligini korumaktadır.

Platonik Cisimler: XIII. kitapta beş düzgün çokyüzlünün (tetrahedron, küp, oktahedron, dodekaedon, ikosahedron) yalnızca beş tane olduğunu ispatlayarak Elementler'i kapattı.

Diğer Eserleri: Optik, Veri, Koniler Üzerine ve Müzik Üzerine adlı eserler Euclid'in geometrinin çok ötesine geçen bilim anlayışını ortaya koyar.

keşifler
Euclid'in mirası
04 — Miras
2000 Yıllık Temel Taş

Elementler, M.S. 19. yüzyıla kadar dünyanın pek çok yerinde temel matematik ders kitabı olarak okutuldu. İslam dünyasında Arapçaya çevrilerek Tûsî ve İbn Heysem gibi bilginlere ilham verdi; Rönesans Avrupası'nda yeniden keşfedilerek modern bilimin temeline yerleşti.

19. yüzyılda Gauss, Bolyai ve Lobachevsky'nin Euclid'in beşinci postulatını reddederek Öklid-dışı geometrileri kurması, paradoksal biçimde Euclid'in aksiyomatik yönteminin ne denli güçlü olduğunu kanıtladı; yeni geometriler de aynı aksiyomatik çerçeveyle inşa edildi.

Abraham Lincoln, avukatlık sınavına hazırlanırken tüm Elementler'i ezberden okuyabilmek için çalıştığını anlatmış; mantıksal ispat yeteneğini bu sayede geliştirdiğini söylemiştir.

  • Stoikheîa / Elementler (13 kitap)
  • Dedomena / Veri
  • Optika / Optik
  • Katoptrika / Aynalar Üzerine
  • Phainomena / Gözlemsel Astronomi
miras