LGS sınavı hakkında kapsamlı rehber: sınav yapısı, puan hesaplama, lise türleri, yüzdelik dilim ve hazırlık stratejileri.
Liselere Giriş Sınavı (LGS), Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2017–2018 eğitim öğretim yılı itibarıyla uygulanmaya başlanan ve her yıl yapılan liseye geçiş sınavı sistemidir. LGS, TEOG sınavının yerine geçmiştir.
Sınav soruları; PISA ve TIMSS esas alınarak beceri temelli mantık ve muhakeme yeteneğini ölçecek şekilde tasarlanır. Öğrenciler aldıkları puanla; Fen Lisesi, Anadolu Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Anadolu İmam Hatip Lisesi ve Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi türündeki okullara yerleşme hakkı elde eder. Sınava girmek zorunlu değildir; belirli başarı eşiğine ulaşamayan öğrenciler adrese dayalı okul tercihinde bulunabilir.
LGS puanı aynı zamanda özel yabancı dilli liselere başvuruda da kullanılır. Bu okullara LGS puanıyla başvurulur ve yerleşilir (Robert Kolej, Üsküdar Amerikan Lisesi, Fransız liseleri, Alman Lisesi vb.).
LGS puanı hesaplanırken önce her derste net sayısı hesaplanır (Doğru − Yanlış/3). Ardından her dersin neti, aşağıdaki ağırlık katsayılarıyla çarpılır ve toplanarak ham puan elde edilir. Ham puan, tüm adayların ortalaması ve standart sapması kullanılarak 0–500 ölçeğine dönüştürülür. Bu yöntemle farklı yılların zorluk düzeyleri de dengelenmiş olur.
Yerleştirme Puanı: Liselere yerleştirme yalnızca merkezi sınav puanına (0–500) göre yapılır. OBP yerleştirme puanına eklenmez. Puan eşitliği durumunda sırasıyla OBP, 8./7./6. sınıf yıl sonu başarı puanı, özürsüz devamsızlık günü ve doğum tarihi (küçük olan) dikkate alınır. Yani OBP yalnızca eşitlik bozucu bir kriter olarak devreye girer.
Yüzdelik dilim, öğrencinin tüm adaylar arasındaki konumunu yüzde cinsinden gösterir ve lise tercihlerinde en belirleyici faktördür. MEB, LGS sonuçlarını hem puan hem de yüzdelik dilim olarak açıklar. Düşük yüzdelik = daha iyi sıralama (%1 en başarılı grubu ifade eder).
2024 verilerine göre sınava yaklaşık bir milyon öğrenci katılmış; bunların yalnızca %16,15'i (yaklaşık 160 bin öğrenci) merkezi yerleştirmeyle liseye yerleşmiştir. Geriye kalan yaklaşık %84 ise adrese dayalı yerel yerleştirmeye tabi olur.
LGS'nin en temel ve en az konuşulan sorunlarından biri, yüzdelik dilim sisteminin anlamsızlaşmasıdır. 2024 sınavında 500 tam puan alan 352 öğrenci birinci olmuştur. 2023'te ise tam puan alanlar 719 kişiye ulaşmıştır. Bu durum tek başına sistemin ne kadar ciddi bir ölçme sorunuyla karşı karşıya olduğunu gösterir.
Gerçek bir yarışma sınavında her sırada yalnızca bir kişi olmalıdır. Oysa LGS'de aynı puanı alan yüzlerce, hatta binlerce öğrenci aynı yüzdelik dilime düşmektedir. Bu öğrencilerin tercihleri eşitlik kriterleriyle çözülmeye çalışılmakta; OBP, devamsızlık sayısı, hatta doğum tarihi sırayı belirlemektedir. Doğum tarihi gibi tamamen rastlantısal bir kriterin bir çocuğun hangi liseye gideceğini belirlemesi, sınav adaleti açısından savunulamaz bir durumdur.
Üstelik MEB il bazında sıralamayı kamuoyuyla paylaşmamaktadır. Her ilin kendi içindeki başarı sıralaması açıklanmadığı için, öğrenciler ve veliler tercih sürecini büyük ölçüde karanlıkta yönetmek zorunda kalmaktadır. Bu, tercih kaosunun en önemli nedenlerinden biridir. Sınav yüzdelik dilime göre yapılıyorsa, o yüzdelik dilimlerin il düzeyinde şeffaf biçimde yayımlanması zorunludur. Mevcut sistem bu gerekliliği karşılamamaktadır.
6., 7. ve 8. sınıf yıl sonu başarı puanlarının ortalaması alınarak hesaplanır. Hesaplanan ortalama 0,70 katsayısıyla çarpılır; maksimum katkı 70 puandır.
Merkezi yerleştirmede yüzdelik dilimi doğrudan etkileyen tek faktör LGS puanıdır. OBP yalnızca eşitlik durumunda devreye girer. Bununla birlikte yüksek OBP her zaman avantajdır.
Türkçe, Matematik ve Fen Bilimleri katsayısı ×4 olup toplam 60 soru ile puanının büyük bölümünü belirler. Bu üç derse öncelik ver.
Her hafta en az 1 deneme sınavı çözerek sınav ortamına alış. Hata analizini düzenli tut ve tekrar eden hataları not al.
Sözel bölümde soru başına ~1,5 dk, sayısal bölümde ~2 dk süre var. Zorlu soruları sona bırak, emin olmadığın soruları boş bırak.
Fen lisesi için genellikle 80–85 toplam net gerekmektedir. Anadolu Lisesi hedefliyorsan 50–65 net çoğunlukla yeterli olur.
MEB tarafından yayımlanan örnek sorular ve önceki yıl sınav soruları en değerli kaynaklardır. Bunları mutlaka çöz.
Eşitlik durumunda belirleyici olan OBP için 6. ve 7. sınıf yıl sonu ortalamalarına da önem ver.
Kimler girebilir? Yalnızca 8. sınıf öğrencileri LGS'ye başvurabilir. Resmî ve özel ortaokullar, imam hatip ortaokulları ile geçici eğitim merkezlerinin 8. sınıfında öğrenim gören öğrenciler katılabilir. Sınava girmek zorunlu değildir.
Mazeret sınavı var mı? LGS'nin mazeret sınavı bulunmamaktadır. Sınava girilemeyen durumda o yıl için merkezi yerleştirmeden yararlanmak mümkün olmaz.