🎯 AMAÇ

Bu bölümde, noktasal olmayan (çubuk, halka, levha gibi) sürekli yük dağılımlarının oluşturduğu elektrik alanı integral yöntemiyle nasıl hesaplayacağımızı öğreneceğiz.

📌 Sürekli Yük Dağılımları

Noktasal yüklerin aksine, sürekli yük dağılımlarında yük bir çizgi, yüzey veya hacim boyunca yayılmıştır. Bu durumda elektrik alanı bulmak için integral yöntemi kullanılır.

Dağılım TipiSembolBirimToplam Yük
Çizgisel (λ)λ = dq/dlC/m$Q = \int \lambda \, dl$
Yüzeysel (σ)σ = dq/dAC/m²$Q = \int \sigma \, dA$
Hacimsel (ρ)ρ = dq/dVC/m³$Q = \int \rho \, dV$
📌 İNTEGRAL YÖNTEMİ

Sürekli bir yük dağılımı için elektrik alan:

$$ \vec{E} = \int d\vec{E} = \int k \frac{dq}{r^2} \hat{r} $$

Burada $dq$, yük dağılımının küçük bir parçasındaki yük miktarıdır. İntegral, tüm yük dağılımı üzerinden alınır.

📏 Çizgisel Yük Dağılımları

İnce bir çubuk boyunca düzgün dağılmış yük için elektrik alan hesabı:

Örnek 1Düzgün Yüklü İnce Çubuk

Uzunluğu $L$, toplam yükü $Q$ olan ince bir çubuk, x-ekseni üzerinde $x=0$'dan $x=L$'ye yerleştirilmiştir. Çubuktan $a$ uzaklıktaki (x-ekseni üzerinde, çubuğun sağ ucunda) bir noktadaki elektrik alanı bulunuz.

1
Yük yoğunluğu
$\lambda = \dfrac{Q}{L}$ (sabit)
2
Küçük bir parçanın katkısı
$dq = \lambda dx$, $r = a + (L - x)$ (P noktasına uzaklık)
3
Elektrik alanı yaz
$dE = k \dfrac{dq}{r^2} = k \dfrac{\lambda dx}{[a + (L - x)]^2}$ (x ekseni boyunca)
4
İntegral
$E = k\lambda \int_0^L \dfrac{dx}{(a + L - x)^2}$
5
Değişken değiştir ve hesapla
$u = a + L - x$, $du = -dx$. $x=0$ iken $u=a+L$, $x=L$ iken $u=a$
6
Sonuç
$E = k\lambda \left( \frac{1}{a} - \frac{1}{a+L} \right) = \dfrac{kQ}{L} \left( \dfrac{1}{a} - \dfrac{1}{a+L} \right)$

$\boxed{E = \dfrac{kQ}{a(a+L)}}$

∞ Sonsuz Uzun Düzgün Yüklü Çubuk

Eğer $L \to \infty$ ise, yani çubuk sonsuz uzunlukta ise:

$$ E = \frac{2k\lambda}{r} = \frac{\lambda}{2\pi\epsilon_0 r} $$

Burada $r$, çubuğa olan dik uzaklıktır. Elektrik alan, çubuktan uzaklaştıkça $1/r$ ile azalır.

Örnek 2Sonsuz Uzun Çubuk

Birim uzunluk başına yükü $\lambda = 5 \text{ µC/m}$ olan sonsuz uzun bir çubuktan $r = 0.2 \text{ m}$ uzaklıktaki elektrik alanı bulunuz. ($k = 9 \times 10^9$)

1
Formül
$E = \dfrac{2k\lambda}{r}$
2
Değerleri yerine koy
$E = \dfrac{2 \times 9 \times 10^9 \times 5 \times 10^{-6}}{0.2}$
3
Hesapla
$E = \dfrac{90 \times 10^3}{0.2} = 450 \times 10^3 = 4.5 \times 10^5 \text{ N/C}$

$\boxed{E = 4.5 \times 10^5 \text{ N/C}}$

🔄 Düzgün Yüklü Halkanın Elektrik Alanı

Yarıçapı $R$, toplam yükü $Q$ olan düzgün yüklü ince bir halkanın merkezinden $x$ uzaklıktaki (halkanın ekseni üzerinde) bir noktadaki elektrik alanı:

$$ E = \frac{kQx}{(x^2 + R^2)^{3/2}} $$
📌 ÖZEL DURUMLAR
Örnek 3Yüklü Halka

Yarıçapı $R = 0.1 \text{ m}$, toplam yükü $Q = 2 \text{ µC}$ olan düzgün yüklü bir halkanın merkezinden $x = 0.2 \text{ m}$ uzaklıktaki elektrik alanını bulunuz.

1
Formülü yaz
$E = \dfrac{kQx}{(x^2 + R^2)^{3/2}}$
2
Değerleri yerine koy
$E = \dfrac{9 \times 10^9 \times 2 \times 10^{-6} \times 0.2}{(0.04 + 0.01)^{3/2}}$
3
Paydayı hesapla
$x^2+R^2 = 0.04 + 0.01 = 0.05$, $(0.05)^{3/2} = (0.05)^{1.5} = \sqrt{0.05^3} = \sqrt{0.000125} \approx 0.01118$
4
Hesapla
$E = \dfrac{9 \times 10^9 \times 2 \times 10^{-6} \times 0.2}{0.01118} = \dfrac{3600}{0.01118} \approx 3.22 \times 10^5 \text{ N/C}$

$\boxed{E \approx 3.22 \times 10^5 \text{ N/C}}$

📐 Düzgün Yüklü Sonsuz Levha

Birim alan başına yükü $\sigma$ olan sonsuz büyük bir düzgün yüklü levhanın oluşturduğu elektrik alan:

$$ E = \frac{\sigma}{2\epsilon_0} $$

Bu alan levhadan uzaklıktan bağımsızdır! Levhanın her iki tarafında da aynı büyüklüktedir.

Örnek 4Sonsuz Levha

Yüzey yük yoğunluğu $\sigma = 8 \times 10^{-6} \text{ C/m}^2$ olan sonsuz bir levhanın oluşturduğu elektrik alanı bulunuz. ($\epsilon_0 = 8.85 \times 10^{-12} \text{ C}^2/\text{N·m}^2$)

1
Formül
$E = \dfrac{\sigma}{2\epsilon_0}$
2
Değerleri yerine koy
$E = \dfrac{8 \times 10^{-6}}{2 \times 8.85 \times 10^{-12}}$
3
Hesapla
$E = \dfrac{8 \times 10^{-6}}{1.77 \times 10^{-11}} \approx 4.52 \times 10^5 \text{ N/C}$

$\boxed{E \approx 4.52 \times 10^5 \text{ N/C}}$

💡 NOT

İki paralel levha arasında (zıt işaretli yüklerle) elektrik alan $E = \sigma / \epsilon_0$ olur. Bu, kondansatörlerin temel prensibidir.

📌 ÖZET
← Modül ana sayfasına dön